Land, Water en Stedelijke Ontwikkeling

Nog minder gekozen leden in het bestuur van de waterschappen is botte bezuiniging

2011-12-19T16:18:00.036+01:00

Waterschappen hebben al 15 zetels ingeleverd in 2008

“Als we de waterschappen niet kunnen opheffen, dan krijgen we ze wel op een andere manier klein”, lijkt de gedachte van staatssecretaris Atsma van Infrastructuur en Milieu. In de visie van dit kabinet leidt een vermindering van het aantal gemeenteraadsleden, leden van provinciale staten en leden van waterschapsbesturen met 25% “als vanzelf” tot een vermindering van de Bestuurlijke Drukte. Het lijkt voor de hand te liggen om de Bestuurlijke Drukte te lijf te gaan door te snijden in het aantal betrokken personen, partijen, kokers en overleggen.

Voor de waterschappen pakt de voorgenomen wijziging van de waterschapswet wel heel zuur uit. Al bij de invoering van de Waterwet in 2008 werd het aantal waterschapsbestuurders verlaagd van 45 naar 30 zetels (-33%). Nog een vermindering met 25% komt uit op 23 zetels, de helft van het aantal zetels vóór 2008.

Botte Bezuiniging heeft niks met Bestuurlijke Drukte te maken
De voorgestelde wetswijziging moet ook 77 miljoen euro aan bezuinigingen opleveren (25% minder gemeenteraadsleden + 25% minder leden van Provinciale Staten + 25% minder leden van de waterschapsbesturen). Waterschapsbestuurders (leden van het Algemeen Bestuur) zijn parttimers met een geringe onkostenvergoeding, die zich naast hun fulltime baan extra inzetten voor de publieke zaak, en die stevig zijn geworteld in de samenleving. Ook de leden van het Dagelijks Bestuur krijgen een vergoeding op basis van een parttime aanstelling. Kortom, de waterschapsdemocratie is nu al “op een koopje”, en het naar huis sturen van waterschapsbestuurders levert weinig op aan bezuinigingen.

Het gekozen bestuur waakt er juist voor dat waterschappen kostenbewust werken. Het is enorm kosten-effectief als deze dertig ‘gekozen vrijwilligers’ namens de burgers kritisch toezicht houden op de gang van zaken en de uitgaven in de waterschappen. Deze dertig ´Algemeen Bestuurders´ brengen elk hun eigen expertise in, en zo vormen zij samen een kundig bestuur. De hoeveelheid uren die deze vrijwillige waterschapsbestuurders binnen bijvoorbeeld het hoogheemraadschap van Delfland hieraan besteden, staan niet in verhouding tot hun onkostenvergoeding. Toch doen zij dit werk vaak vele jaren achtereen, en met veel plezier. Veel van deze bestuurders nemen zelfs speciaal vrij van hun betaalde werk om bij de vergaderingen aanwezig te kunnen zijn.

Laten we in de gekte van de huidige tijdsgeest het hoofd koel te houden. Waterschappen zijn al flink opgeschaald in de afgelopen jaren, en het aantal gekozen waterschapsbestuurders is al flink verminderd. Inmiddels zijn ook nieuwe, a-politieke partijen vertegenwoordigd in de waterschapsbesturen, die veel werk maken van hun contact met de achterban. Die ontwikkeling moet je juist een kans geven!

Democratisch mandaat waterschappen juist versterken
Democratisch rammelt er ook nog wel wat bij de waterschappen. Nu zijn er nog negen ‘geborgde zetels’, om de functionele belangen van eigenaren van bedrijfsgebouwen, van akkerbouwers en veetelers en natuurorganisaties te behartigen. In de praktijk worden deze leden via interne coöptatie ("achterkamertjes") aangewezen door de belangenorganisaties Land- en Tuinbouworganisatie (LTO, Kamer van Koophandel (KvK) en Bosschap. Met als gevolg dat bijv. in het hoogheemraadschap van Delfland de 1,2 miljoen inwoners straks door slechts 14 gekozen bestuursleden worden vertegenwoordigd, tegenover negen 'geborgde' door belangenorganisaties aangewezen vertegenwoordigers? En vergelijk dat aantal van 14 gekozen leden eens met het aantal gekozen leden van een gemeenteraad!

Nu is het een mooi moment om de 'geborgde zetels', die eigenlijk historische restanten zijn van het oude waterschapssysteem, om te zetten naar garantiezetels: Eén zetel voor de boeren, één zetel voor de kamer van Koophandel en één zetel voor de natuurorganisaties met grote natuurterreinen. Alle overige zetels worden gewoon verkozen op basis van democratische waterschapsverkiezingen door de inwoners van het waterschapsgebied.

Als het puur en alleen om de financiën zou gaan, is het ook veel voordeliger om alle dijkgraven naar huis te sturen. Om te beginnen is het salaris van dijkgraven drie keer hoger dan dat van een gekozen lid in het Dagelijks Bestuur, en 35x hoger dan de onkostenvergoeding van een lid van het Algemeen Bestuur. Bovendien worden dijkgraven niet gekozen, maar benoemd, net als burgemeesters. De waterschapsorganisatie wordt al aangestuurd door een fulltime secretaris-directeur; en een hoogheemraad die wordt gekozen vanuit het Algemeen Bestuur, zou ook heel goed de voorzittersrol als dijkgraaf op zich kunnen nemen.

Kortom, het kabinetsvoornemen is weinig doordacht. Ik heb daarom een - minstens zo ongenuanceerd - tegenvoorstel: dijkgraaf eruit, weg met de geborgde zetels en vasthouden aan dertig gekozen waterschapsbestuurders. Daarmee bespaar je flink op de kosten voor het bestuur en wordt tegelijkertijd echt recht gedaan aan het democratisch mandaat van de waterschappen. Ook in de toekomst!

Hans Midddendorp
Lid van het Algemeen Bestuur van het hoogheemraadschap van Delfland voor de Algemene Waterschapspartij

Post Scriptum
Dit onbezonnen wetsvoorstel van het kabinet vraagt om "out of the box" denken. Zeker als het "alleen maar om kostenbesparing gaat". Natuurlijk verwacht ik niet dat de dijkgraven zomaar worden ontslagen. Je zal op z'n minst eerst moeten bedenken waar je de taken van de dijkgraaf wil beleggen. Eén mogelijkheid is om de rol van dijkgraaf aan een (gekozen) hoogheemraad te geven. Daarmee onstaat een mooie functionele tweedeling tussen het bestuur met mandaat van de kiezers, en de ambtelijke organisatie aangestuurd door de secretaris-directeur.

Dit is een uitgebreide versie van de column op de website van Binnenlands Bestuur

.

Wel geloof maar geen visie in de Structuurvisie Infrastructuur en Ruimte

2011-06-23T00:35:00.017+02:00

Kabinet vertrouwt blind op gemeenten en provincies

Het kabinet-Rutte heeft zijn visitekaartje afgegeven met de concept-structuurvisie Infrastructuur en Ruimte (SVIR). Het ministerie I&M wordt nu echt een uitvoeringsorganisatie van het rijk, door zich te concentreren op de -zelfgekozen- kerntaken. Die kerntaken liggen vooral in het ontwikkelen van de infrastructuur om de randstad bereikbaar te houden. Ook wordt zwaar ingezet op het vinden van locaties voor windenergie. En wat geen kerntaak meer is, daar bemoeit het rijk zich -dus- ook niet meer mee. "Als er er een keer iets mis gaat, jammer dan", is de teneur.

politiek credo
Het credo van het nieuwe kabinet, liberalisering en decentralisatie, spat van de bladzijden. @Liberalisering: vermindering van regels is het zwaartepunt van de structuurvisie, en is daarmee een doel op zichzelf geworden. Als ambitie voor vermindering van de regeldruk is genoemd om de plankosten van projecten met 10% te verlagen - terwijl de echte kosten van infrastructuur toch heus in de realisatiefase zitten. @Decentralisatie: de verantwoordelijkheid voor de ruimtelijke ordening, dat wil zeggen de integrale afweging van alle belangen, wordt door het rijk neergelegd bij de provincies. De provincies reageren dan ook meestens verheugd: "eindelijk eens wat te doen!".

Bufferzones en recreatiegebieden rondom steden zijn als beleidsdoel vervallen. Ook de 20 nationale landschappen worden opgeheven. Echter, als het rijk geen kaders stelt dan kunnen aangrenzende gementen totaal verschillende afwegingen maken. Links van de gemeentegrens wordt de open ruimte beschermd, terwijl rechts juist wordt gebouwd. Ook de markt schreeuwt om kaders, om regionale willekeur te voorkomen, maar vooral ook om pro-actief plannen te kunnen ontwikkelen - wat past grosso modo wel en wat niet?

cartoon door Hein de Kort

Bouwen en Leegstand
Voortaan mogen gemeenten zelf bepalen waar er mag worden gebouwd en waar er industrieterreinen worden aangelegd, het rijk zal zich "niet meer bemoeien met individuele weilanden". Het Groene Hart zal wellicht nu niet plotseling worden volgebouwd vanwege de economische crisis, maar gentrification zal zeker optreden: grote villa's op mooi gelegen locaties in de randen van het buitengebied, zodat gemeenten toch inkomsten uit grondexploitatie kunnen realiseren. En met deze nationale structuurvisie is het nog maar de vraag of Almere nog verder zal doorgroeien tot een volwaardige vierde grote stad, of dat de nieuwe huizen toch vooral in de laatste open gebieden in de randstad worden gebouwd.

Het rijk heeft er het volste vertrouwen in dat de bescherming van waardevolle landschappen en bijzondere gebieden kan worden overgelaten aan de provincies en gemeenten. Echter, de schaalgrootte van de meeste gemeenten in Nederland is te klein voor een goede integrale regionale afweging. En ook op het niveau van de provincies is de schaalgrootte te klein - bijv. de regio Amsterdam-Almere ligt in maar liefst drie provincies, maar wie heeft de regie, wie heeft het geld en wie kan er knopen doorhakken?

Binnenstedelijk bouwen
De verplichting om een bepaald percentage binnenstedelijk te bouwen vervalt ook. Omdat het bouwen in een weiland onder de Nederlandse omstandigheden altijd veel goedkoper is dan het herontwikkelen van bebouwd gebied, kun je ook hier 'Amerikaanse toestanden' verwachten, waar tussen het centrum en de buitenwijken vaak een heel verpauperd stuk stad ligt. Bijv. in de provincie Overijssel zijn er in 2010 zo'n vierduizend woningen gebouwd, waarvan bijna de helft in onbedorven weilanden. Zonder regelgeving wordt dat alleen maar erger.

Terugdringen van de leegstand van kantoren (nu 'maar liefst 870 voetbalvelden vloeroppervlak'!) is ook een speerpunt. Met de versoepeling van de regels hoopt het kabinet dat meer kantoorgebouwen 'als vanzelf' een andere bestemming krijgen. Maar het ombouwen van kantoren is relatief duur, en vaak is ook de lokatie van kantoorgebouwen ongunstig voor permanente bewoning. Zonder een fiscale boete op leegstand zal het probleem nog heel lang voortduren.

Natuur in de verdrukking
Autobezitters kunnen ook blij zijn: bereikbaarheid is gedefinieerd als kernthema en dat vertaalt zich in investeringen in het snelwegennet. Ten koste van de provinciale wegen, dat is de keuze die het kabinet heeft gemaakt. Ook de Nederlanders die vinden dat er nu wel genoeg natuur is in Nederland, en die zich vrolijk kunnen maken over bijv. de Korenwolf, die worden op hun wenken bediend. Alleen nog Natura2000 gebieden vallen onder de verantwoordelijkheid van het rijk, want moet van Europa, evenals de EHS (valt veelal samen met Narura2000). Maar staatssecretaris Bleeker heeft wel de robusste verbindingen tussen EHS gebieden geschrapt, die die EHS gebieden moeten verbinden tot een samenhangend netwerk. Daarmee wordt de EHS dan weer ernstig tekort gedaan.

Conclusie: de nationale structuurvisie Infrastructuur en Ruimte (SVIR) geeft geen visie op Nederland in 2050; noch op de impact van de transitie naar 80% renewable energy en de overgang naar electrisch rijden; of de gevolgen van Het Nieuwe Werken op reistijden; of de gevolgen van doorgaande groei in de randstad en toenemende krimp buiten de randstad. Om maar eens wat te noemen. Hier zou de Tweede Kamer geen genoegen mee moeten nemen!

Deze column is geschreven n.a.v. het Nirov vakdebat op 22 juni 2011 in Nieuwspoort in Den Haag. Zie hier voor het verslag
.

Klantgericht Bouwen is goed voor starters èn voor gemeenten

2011-06-17T13:43:00.008+02:00

.
'Samen voor Ons Eigen'
Met de nieuwe hausse in Collectief Particulier Opdrachtgeverschap (CPO) voor starters lijkt de oude slogan “Samen voor Ons Eigen” van de Tegenpartij te herleven. Een groep starters heeft geen hoogdravende wensen of idealen, het gaat de starters-CPO vooral om het inkoopvoordeel! En gemeenten? Die kunnen het lokale voorzieningenniveau op peil houden met de jonge gezinnen!

Voor starters – eind twintig jaar of begin dertig - op de woningmarkt is ‘prijs’ het verbindende thema. Vroeger ontvingen starters een forse subsidie bij de aankoop van een premie A-woning. In de huidige tijd organiseren starters zich in een CPO met het oog op kostenbesparing, met als doel om de projectontwikkelaar uit te sluiten en om korting te bedingen bij de aannemer.

Politici hebben weliswaar hun mond vol over de ‘starters op de woningmarkt’, maar toch kunnen ze maar bitterweinig aan de situatie veranderen. Koopsubsidies halen maar weinig uit en de geldpotjes bij de gemeenten zijn leeg. Ook banken zijn sinds de kredietcrisis een stuk voorzichtiger geworden met hypotheken en is de rente ook flink hoger geworden. Het maximale bedrag dat je kunt lenen is verlaagd en aflossings-vrije hypotheken zijn in de ban gedaan.

Een eigen huis dat je kunt betalen
Wat starters willen, is een huis dat ze kunnen betalen. Of nog preciezer: een huis waarvoor ze een hypotheek kunnen krijgen. Gewoon een rijtjeshuis met tuin bevalt de meeste starters uitstekend, het hoeft allemaal niet zo architectonisch hoogdravend. Ik heb een voorzitter van zo’n starters-CPO onlangs horen zeggen: “we willen gewoon zo veel mogelijk vierkante meters voor ons geld. Verder drukken we de kosten door de aannemer alleen het casco te laten bouwen en de afbouw doen de bewoners zelf. Opties zoals een uitbouw of een dakkapel komen later wel”.

De optie ‘zelf bouwen’ in de vorm van Collectief Particulier Opdrachtgeverschap pakken veel starters met beide handen aan. Vooral in Brabant schieten de starters-CPO's als paddestoelen uit de grond. Door letterlijk heel veel zelf te doen, kunnen de jonge opdrachtgevers de kosten voor hun woning drukken: custom-made en toch betaalbaar! Dat begint al met het vele papierwerk, maar ook bijvoorbeeld in de afbouw door zelf de stopcontacten te monteren. Voor een bedrag van vaak onder de twee ton euro kan een keurig rijtjeshuis worden gebouwd, met als extraatje de vrijheid om aan de binnenkant nog creatief te kunnen schuiven in de kamerindeling. Het traditionele 'strijkkamertje' is passé, daar komen nu bijvoorbeeld twee computerwerkplekken, voor elke partner één.

Gemeenten met Krimp
Buiten de randstad hebben gemeenten nu al last van een krimpende bevolking, die nog wordt versterkt door 'jonge vlucht'.Voor zulke gemeenten is zo’n starters-CPO natuurlijk ook een geweldig middel om jongeren te binden. Daar moet je als gemeente natuurlijk wel wat voor doen! Dat hoeft niet eens direct financieel door een korting op de grondprijs - hoewel dat natuurlijk wel leuk meegenomen is voor de starters – maar vooral in duidelijke regie vanuit het gemeentehuis. Zorg voor vastgesteld beleid en een duidelijk aanspreekpunt, zowel voor de ambtenaren intern als voor de groep particulieren. Als het beleid helder is en daarmee de keuzemogelijkheden, volgt de belangstelling voor de ‘custom made’ huizen vanzelf. Let maar op: voor je het weet begin je als gemeente aan je tweede of derde starters-CPO.

Uiteraard hangt het faciliteren van een bepaalde CPO ook af van de belangen van de gemeente: grond uitgeven tegen de hoogste prijs of juist starters behouden? Want buiten de Randstad neemt de bevolkingsdaling de komende jaren flink toe. De huizenprijzen zakken te langzaam, waardoor veel huizen erg lang leeg blijven staan. Voeg daarbij nog de ontgroening. Jongeren keren vaak niet terug naar hun geboortedorp, dat zo nog sneller vergrijst.

Met een starters-CPO kun je als gemeente de sociale gevolgen van een krimpende bevolking althans enigszins verzachten. Zo mochten starters in Waalwijk bij oprichting van de CPO bijvoorbeeld niet ouder zijn dan dertig jaar. Op die manier blijft de basisschool voor de komende jaren verzekerd van nieuwe leerlingen, en de voetbalvereniging van nieuwe spelertjes!

Laat je adviseren!
Aan gemeenten die willen beginnen met Klantgericht Bouwen, is onze aanbeveling om je vooral te laten adviseren. Her en der in den lande is al veel ervaring opgedaan met PO en CPO. Zo is Balance actief betrokken bij het Homeruskwartier in Almere en Waterrijk in Woerden. Klantgericht Bouwen lijkt zo 'bedriegelijk eenvoudig', dat de verleiding groot is om als gemeente 'zelf het wiel opnieuw uit te vinden'. En dat kost tijd...

Er is een trend om steeds vaker bouwbegleiders, die de CPO groepen begeleiden in het proces, ook vanuit de gemeente in te schakelen. Wij hebben al een concreet voorbeeld meegemaakt waarbij de bouwbegeleider in het ene overleg de gemeente adviseerde over de grondprijs, en in het andere overleg namens de particuliere opdrachtgevers akkoord ging met diezelfde grondprijs. Zulke schijn van belangenverstrengeling kun je als gemeente beter vermijden! Balance richt zich als bureau alleen op de gemeentelijke kant van Klantgericht Bouwen, wij laten de bouwbegeleiding over aan anderen. Zo behouden wij onze onpartijdigheid.
.

Twee Stembussen Oplossing is eenvoudig, democratisch en goedkoop!

2011-05-01T09:37:00.010+02:00

Lokale verkiezingen: juist meer kwaliteit door lokale focus

Het kabinet-Rutte heeft een wetsvoorstel ingediend om de waterschapsbesturen voortaan vanuit de gekozen gemeenteraden te laten kiezen, dwz. 'indirecte' verkiezingen. Terwijl de indirecte verkiezing van de Eerste Kamer door de leden van de Provinciale Staten juist een archaïsme zijn uit de tijd van de trekschuit! Met indirecte verkiezingen gaat het 'democratisch mandaat' verloren. Aanleiding is de lage opkomst voor de waterschapsverkiezingen in 2008 ('briefstemmen'). Terwijl er een eenvoudige en doeltreffende oplossing voor de hand ligt: organiseer de waterschaps-verkiezingen gelijktijdig met de gemeenteraadsverkiezingen, als 'feestdag van de lokale democratie'.

Lokale partijen zorgen juist voor de broodnodige focus op de lokale politiek, want bijv. de pensioenleeftijd of een missie naar Afghanistan wordt toch echt door de Tweede kamer besloten. In het rapport: ‘Lokale Kiezers, Lokale Keuzes' komen onderzoekers van de Universiteit van Tilburg tot de conclusie dat de democratische kwaliteit van gemeenteraadsverkiezingen sterk is gebaat met werkelijk *lokale* verkiezingen. Want: Landelijke partijen worden in de gemeenteraad gekozen op landelijke issues, de lokale problematiek speelt nauwelijks een rol. Nog een conclusie uit het rapport: Bij werkelijk lokale verkiezingen maken personen juist het verschil, door de manier waarop zij zijn geworteld in de gemeenschap. Hier onderkennen de onderzoekers het belang van ‘gebiedskennis’, het ‘weten wat er speelt’. Minder oog heeft het rapport voor het politieke muilkorven van de gemeenteraad. Kleine, onafhankelijke lokale partijen worden maar al te gemakkelijk buitengesloten met een dichtgetimmerd collegeprogramma.

Kabinet wil af van Waterschapsverkiezingen

Inmiddels is het Bestuursakkoord Water ondertekend, hoewel de achterban van IPO en VNG nog wel moeten instemmen. Over het geheel genomen is het Bestuursakkoord Water een helder en duidelijk document. Zo komen allerlei 'watertaken' die nu nog her-en-der versnipperd bij het rijk of de provincies liggen, over naar de waterschappen. Bijvoorbeeld het Hoogwater-beschermingsprogramma, het 'muskusrattenbeheer' en de toetsing van primaire en regionale keringen. Allemaal taken die vanuit de regionale waterschappen integraal beter en efficiënter kunnen worden opgepakt.

Er is echter een klein maar principieel punt, dat tot ontzettend veel beroering in waterschapsland heeft geleid. Het kabinet wil over gaan op indirecte verkiezingen van waterschapsbesturen door gemeenteraadsleden. In het verre verleden kozen de gemeenteraadsleden ook al de waterschapsbestuurders uit hun midden. De waterschappen waren toen wel veel kleiner dan nu, en het ‘sigarengehalte’ was hoog! Het VNG heeft wel heimwee naar die vervlogen periode.

Bijkomend effect is dat de grote gemeenten de waterschapsbesturen als vanzelfsprekend zullen overheersen, want de gemeenteraadsleden van kleine gemeenten hebben weinig gewicht in indirecte verkiezingen bij weging naar het aantal kiezers. In bijv. het hoogheemraadschap van Delfland wonen de helft van alle mensen in de gemeente Den Haag; kleine gemeenten als Midden-Delfland zullen nauwelijks invloed meer hebben. Ook alle wetenschappelijke adviezen zijn mordicus tegen indirecte verkiezingen. Juist in de functionele democratie van het waterschap is ‘lokale gebiedskennis = kennis van zaken’ gewenst! Toch heeft de landelijke politiek er wel oren naar, en ook de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) lijkt die optie te omarmen. De VNG wil in elk geval voorkomen dat de waterschappen worden samengevoegd met de provincies.

In het regeerakkoord was al afgesproken om over te gaan op indirecte waterschapsverkiezingen, amper twee jaar nadat het wettelijk mogelijk is gemaakt om als onafhankelijke partij mee te doen. Nu dreigt het kabinet daarmee het kind met het badwater weg te gooien: in de afgelopen twee jaar is de rol van de waterschapsbesturen flink gegroeid, juist door deelname van direct-gekozen vertegenwoordigers.

Een voorbeeld: Rond het jaar 2000 bleek een aantal zomers dat het hoogheemraadschap van Delfland te lang had ingezet op lage waterschapslasten, met tot gevolg dat straten en kassen in het Westland tot drie keer toe blank kwamen te staan bij extreme zomerse regenbuien. Gemeenten willen nooit lastenverhoging voor hun burgers, en noodzakelijke verbeteringen van het watersysteem als gevolg van de verstedelijking en toename van de glastuinbouw waren jarenlang uitgesteld. De inhaalslag die de afgelopen tien jaar is gemaakt, heeft het risico op natte voeten in het Westland effectief verminderd, maar de waterschapskas is nu wel uitgeput en 100 banen moeten verdwijnen om weer financieel gezond te worden. En het is juist het direct-gekozen bestuur dat het College om bijstelling van de ambities heeft gevraagd, om de ‘tering naar de nering’ te zetten!

Twee Stembussen Oplossing

De Algemene Waterschapspartij (AWP) is een onafhankelijke partij, zonder binding met één van de landelijke politieke partijen. Juist voor onafhankelijke waterschapspartijen zoals de AWP en Water Natuurlijk is het natuurlijk cruciaal om niet te worden buitengesloten. De AWP tamboereert daarom al heel lang op de ‘twee stembussen oplossing’, waarbij tegelijk met de gemeenteraadsverkiezingen een stem kan worden uitgebracht op de waterschapspartijen. Want waterschappen vormen een andere context, en vragen om een andere deskundigheid.

De ‘twee stembussen oplossing’ is elegant, goedkoop en democratisch. Elegant: omdat waterschapspartijen een 'level playing field' krijgen t.o.v. de landelijke politieke partijen; en goedkoop: omdat er nauwelijks meerkosten zijn bij het gebruik van hetzelfde stemlokaal op dezelfde dag. Verkiezingscampagnes krijgen zo ook meer lokale dynamiek. En het allerbelangrijkste, een versterking van het democratisch mandaat van de waterschappen, omdat nu meer kiezers hun stem uit zullen brengen. In het buitenland is het combineren van verkiezingen vaak heel gewoon.

Trek lering uit de gemeenteraadsverkiezingen

Het Tilburgse rapport ‘Lokale verkiezingen, lokale keuzes’ is een onverwacht steuntje in de rug om het democratisch mandaat van de waterschappen vooral te blijven legitimeren met onafhankelijke & directe verkiezingen, dus niet via de achterkamertjes van de gemeentepolitiek. De belangrijkste aanbevelingen zijn:

- Verminder het partijpolitieke karakter van verkiezingen - dit sluit naadloos aan bij het basisprincipe van de AWP als landelijke kiesvereniging op basis van betrokkenheid, ervaring & deskundigheid.

- Maak duidelijk waar lokale politiek over gaat - er is wel degelijk iets te kiezen bij waterschapstaken zoals het waterbeheer, waterveiligheid, waterkwaliteit en waternatuur, want er is niet genoeg geld om alles tegelijk te doen.

- Geef personen de ruimte - vroeger werden waterschaps-bestuurders gekozen op persoonlijke titel, maar dat is afgeschaft in 2008; en zo zijn de landelijke politieke partijen in de waterschapsbesturen gekozen.

- Investeer in de vertegenwoordigende rol van raadsleden - in de visie van de AWP zijn gekozen waterschapsbestuurders de ambassadeurs van het waterschap, en de verbindende schakel tussen de inwoners en het Dagelijks Bestuur.

Spoedwetje

Inmiddels bereidt Staatssecretaris Atsma een wetsvoorstel voor om de waterschapsverkiezingen uit te stellen van 2012 naar 2014, tegelijk met gementeraadsverkiezingen die voor 2014 staan gepland. Dit 'synchronise your watches’ is een goede zaak, en brengt ook de ‘twee stembussen oplossing’ dichterbij. Pas na grondige evaluatie in 2016 wil de Staatssecretaris de waterschapsverkiezingen onder de Kieswet brengen.

Laten we hopen dat de VNG en de Unie van Waterschappen zich samen sterk zullen maken voor de ‘twee stembussen oplossing’, vanuit welbegrepen eigenbelang. Want wellicht dat dubbele verkiezingen op dezelfde dag de opkomst twee keer verhoogt, zowel bij de gemeenteraadsverkiezingen als bij de waterschapsverkiezingen?

-----

* Hans Middendorp is lid van het landelijk bestuur van de Algemene Waterschapspartij, en tevens gekozen vertegenwoordiger van de AWP in het Algemeen Bestuur van het hoogheemraadschap van Delfland.

.

Water-Provincies Nieuwe Stijl

2010-12-24T13:31:00.011+01:00

Focus op Water, Ruimtelijke Ontwikkeling en Mobiliteit

De huidige provincies 'Oude Stijl' richten zich steeds meer op de regie bij regionale Ruimtelijke Ordening en Mobiliteit. De politieke steun voor het voortbestaan van de ouderwetse provincies brokkelt inmiddels snel af, zo berichten de media. ‘De taken van provincies kunnen sterk worden ingeperkt’, schreef de PVV in haar verkiezingsprogramma. ‘De provincies gaan vooral over ruimtelijke ordening, regionale infrastructuur en beheer van het landelijk gebied’, vindt de VVD. Ook de commissie Kalden adviseert dat provincies zich moeten beperken tot ruimtelijk-economische vraagstukken. Maatschappelijke aandachtsgebieden als Sport en Jeugdzorg zullen naar verwachting terecht komen bij de gemeenten. Daar is bovendien geen grondwetswijziging voor nodig. En bijvoorbeeld de muskusrattenbestrijding wordt al in 2011 overgedragen van de provincies aan de waterschappen.

Terwijl het taakveld van de provincies dus steeds kleiner en specifieker wordt, zijn de waterschappen in de afgelopen 15 jaar juist gefuseerd en flink opgeschaald naar professionele regionale organisaties voor waterveiligheid en waterbeheer. De huidige provinciale 'tussenschakel' tussen waterschapen en Den Haag is daarmee uit de tijd, want de moderne waterschappen kunnen best zelf rechtstreeks met het ministerie afstemmen.

Water is het leidend beginsel bij alle Ruimtelijke Ontwikkeling

Tijd voor een vlucht naar voren! Omdat water nou eenmaal het leidend beginsel is bij alle Ruimtelijke Ontwikkeling, ligt het toch voor de hand om de integrale bovenregionale regie over Water, Ruimtelijke Ontwikkeling en Regionale Mobiliteit neer te leggen bij Waterschaps-Provincies? Want wat blijft er over als de provincies worden ontdaan van al hun "maatschappelijke franje"? Alleen nog de ruimtelijke ordening en de regionale mobiliteitsinfrastructuur. En eenmaal zó ver uitgekleed, kunnen de resterende taken van provincies gemakkelijk worden overgenomen door de waterschappen, die daarmee evolueren tot Water-Provincies.

En met het instellen van Water-Provincies wordt het belang van water ook veel duidelijker zichtbaar bij het grote publiek, en daarmee ook het belang van directe vertegenwoordiging. Want over Ruimtelijke Ontwikkeling heeft immers iedere kiezer wel een mening! Nu blijft in ons democratisch bestel het belang van water en waterveiligheid nog te vaak ondergeschikt bij alle andere belangen.

Opschaling maakt einde aan Bestuurlijke Drukte

In de komende tien-twintig jaar zal ook het opschalingsproces van fuserende gemeenten nog ongeremd voortschrijden. Steeds weer zullen de kleinste gemeenten samenklonteren met hun buren. De commissie Kalden heeft een aantal van ca. 30 regiogemeenten genoemd als wenselijk voor het bestuurbaar houden van Nederland. Daarmee komen de toekomstige regiogemeenten qua omvang min-of-meer overeen met de omvang van de huidige 26 waterschappen.

De logische volgende stap rond 2025 of zo is dan ook om de water-provincies verder te laten opgaan in de opgeschaalde regiogemeenten, met de oorspronkelijke gemeenten als deelgemeenten. Zo verandert er aan de ene kant weinig: alle historische structuren blijven bestaan, inclusief representatieve democratie op lokaal niveau. En aan de andere kant ontstaat er op lokaal niveau eindelijk rust in de bestuurlijke drukte.

Deze column werd geplaatst in Cobouw op 23 december 2010. Recent is een vervolg verschenen op gemeente.nu op 13 januari 2011.
.

Klantgericht Bouwen: Laat je niet afschrikken door de Krimp!

2010-12-08T15:41:00.006+01:00

.
"De grondprijs in krimpgebieden is zo laag dat het geen zin heeft hier nog langer te investeren in economische groei. Maar de wethouders in die krimpsteden willen er nog niet aan.". Dat komt er op neer dat je in krimpgebieden in de periferie van Nederland niet meer moet bouwen, 'want dat levert toch niks meer op, en je trekt er geen immigranten uit de randstad mee'. Deze prikkelende stelling stond onlangs in een column in Binnenlands Bestuur, met de oproep om alleen nog woningbouw te ontwikkelen in gebieden waar de grondprijs hoog is.

Zelf heb ik ook al een aantal malen de stelling geponeerd dat er blijkbaar 'te veel huizen buiten de randstad' zijn, waardoor de huizenprijs in krimpgebieden zo laag blijft. Om de grondprijs als 'indicator' voor projectontwikkeling te gebruiken, heeft in elk geval wel de charme van de eenvoud. Toch rijst de vraag of we hiermee het paard niet achter de wagen spannen, want wat komt eerst: de grondprijs of de vraag naar bouwgrond? In mijn optiek is de grondprijs (residuele grondwaarde) wel een belangrijke bouwsteen voor het businessplan om te bepalen of en op welke wijze er woningbouw kan worden ontwikkeld op een bepaalde locatie, maar het is geen nauwkeurige voorspeller voor de toekomst.

Het gaat er dan ook niet om, om de grondprijs te manipuleren, maar om een reële vraag te creëren! Wat kun je aanbieden op het gebied van speciale woonwensen (generatiewoning, allochtonenwoning), op gebied van duurzaamheid (energie-leverende woning, super-geïsoleerde woning, hergebruik van grijs water etc.), op gebied van Het Nieuwe Werken 2.0 (bijv. faciliteren van flexplekken voor ZZP-ers in de wijk), op financieel gebied (vrijstelling van gemeentebelasting voor drie jaar?)

Het is duidelijk dat gemeenten hier de regie moeten nemen. Als wethouder moet je juist de transitie van 'bouwen voor groei' naar 'bouwen voor krimp' faciliteren.‘Klantgericht Bouwen’ is het concept waarbij een gemeente het stedenbouwkundig plan maakt en de randvoorwaarden bepaalt, maar waarbij de nieuwe bewoners zelf hun eigen woning realiseren. Met Klantgericht Bouwen kunnen bijzondere woonwensen worden gerealiseerd voor hetzelfde geld, of kan een ‘gewone’ woning worden gebouwd voor zo’n twintig procent minder kosten. Klantgericht Bouwen beslaat het hele spectrum: van sociale woningbouw, via rijtjeshuizen en appartementen tot twee-onder-één kappers en vrijstaande huizen.

Er is inmiddels veel ervaring met Klantgericht Bouwen, met inmiddels heel veel goede voorbeelden van particulier opdrachtgeverschap (PO)en collectief particulier opdrachtgeverschap (CPO). Het Homeruskwartier in Almere is natuurlijk het bekendste voorbeeld van Klantgericht Bouwen op grote schaal , waarbij de verkoop van kavels juist veel sneller verloopt dan bij traditionele projectontwikkeling. Dus met alleen wat 'vrije kavels' voor vrijstaande villa's zul je als gemeente nog weinig bereiken, je zult er flink wat energie in moeten steken om met Klantgericht Bouwen de lokale woningbouw een impuls te geven. Maar als het dan lukt, is de voldoening groot, juist ook bij de nieuwe bewoners! En die emotionele waarde vertaalt zich ook weer in de residuele grondprijs!
.

Krimp en Jonge Vlucht naar de Randstad

2010-11-10T21:33:00.001+01:00

Hebben we voldoende huizen in Nederland? Het lijkt er wel op. Er staan steeds meer huizen te koop bij ons in de straat. De directeur van brancheorganisatie NVB heeft al gewaarschuwd dat er volgend jaar nog maar 43.000 nieuwe woningen zullen worden gebouwd. Er zijn gewoon niet genoeg kopers meer.

Buiten de randstad neemt de bevolkingsdaling de komende jaren flink toe. Krimp is kortgezegd het verschijnsel dat er geen bewoners meer zijn voor alle leegstaande huizen. De prijzen zakken te langzaam, en in de tussentijd staat zo een kwart van de wijk leeg. Voeg daarbij nog de ontgroening: Jongeren keren vaak niet terug naar hun geboortedorp, dat daardoor nog sneller vergrijst. Ergo: de randstad groeit door, ten koste van de gemeenten die meer op afstand liggen. Kennelijk zijn op dit moment de woningen voor starters in de randstad nog steeds ‘relatief te goedkoop’, zodat de Jonge Vlucht uit het noorden en oosten verder wordt aangewakkerd?

Zouden die twintigers en dertigers die nu verhuizen naar een modern huis-met-tuin in de randstad, misschien in hun geboortestreek blijven als daar voldoende werkgelegenheid voor hen is? Zijn de woonlasten in bijv. Heerlen of Hoogeveen zo laag vergeleken met de randstad, dat daar kleinschalige bedrijvigheid kan ontstaan, gebaseerd op lagere loonkosten? Met webwinkels zijn allerhande creatieve producten tegen lage kosten te verhandelen. En de schone lucht en groene ruimte is toch ook iets waar veel gezinnen met kinderen waarde aan hechten?

Gemeenten kunnen natuurlijk wel inspelen op de demografische veranderingen met kleinschalige bouwprojecten, maar pogingen om het het tij keren door grote wijken aan te leggen zijn in de huidige crisis bij voorbaat kansloos. Zelfs de schaalsprong Almere staat nu ter discussie!
.

Stop de waterkonijnenjacht

2010-09-06T16:07:00.004+02:00

Hondervijfenvijftigduizend dode waterkonijnen! Kan dat nou niet anders?

In een persbericht van het Landelijk Coördinatiecentrum Muskusrattenbestrijding werd gemeld dat er in 2009 maar liefst 155.081 muskusratten waren gevangen en gedood. Muskusratten graven onder water een gang in de oever. Als de oever een dijk is, dan heb je een probleem als er water gaat stromen van de ene kant van de dijk naar de andere kant. De tunnel spoelt uit en de dijk zakt in. De muskusrat is trouwens helemaal geen rat en is ook geen overbrenger van ziekten, zoals de bruine rat. Ingevoerd in Europa in 1905, en blijkbaar met de Duitsers mee ons land binnengekomen want de eerste muskusrat werd gevangen in Valkenswaard in 1941.In Vlaanderen schijnt muskusrat als waterkonijn op het menu te staan.

Honderdvijfenvijftigduizend dode muskusratten! Wat een slachting! Kan dat nou niet anders? Stel je voor dat het om 155.081 doodgeschoten trekvogels ging, of 155.081 doodgeknuppelde zeehondenbaby’s! De provincie Zuid-Holland rapporteerde een ‘vangstefficiëntie’ van 0,21 over 2009. Een muskusrattenvanger heeft gemiddeld dus 5 ‘velduren’ nodig om één muskusrat te vangen. Inclusief koffiepauze en administratie komt dat neer op gemiddeld één muskusrat per dag. Een beetje doorrekenen leert dat er in Nederland dus zo’n 425 full-time muskusrattenvangers actief zijn. En wat gebeurt er eigenlijk met al die dooie muskusratten? Hun bont is van lage kwaliteit, je mag er waarschijnlijk geen veevoer van maken, misschien worden ze wel verhakseld en dan vergist samen met bijv. drijfmest. Of worden ze ‘gewoon’ verbrand, zodat het ook nog energie kost en extra CO2 uitstoot geeft?

Hoeveel muskusratten zouden er eigenlijk zijn in Nederland? Is dat aantal van 155.000 slachtoffers de helft van alle muskusratten in Nederland, of slechts een paar procent? Toch lijkt de bestrijding wel effect te hebben, want enkele jaren geleden werden er tussen de 300.000 - 400.000 muskusratten per jaar gevangen. Daar komt nog bij dat muskusratten echte opportunisten zijn. Net als echte konijnen hebben muskusratten 3-4x per jaar jongen, met gemiddeld 6-10 muskusratjes per worp. Zolang er een geschikt leefgebied is voor de muskusrat met voldoende voedsel, doen de hormonen van de muskusrat de rest. Het lijkt een paradox: want hoe meer muskusratten er worden weggevangen, hoe meer leefgebied er beschikbaar komt voor jonge muskusratten. Kortom: dweilen met de kraan open! Althans zolang de muskusratten niet massaal aan de pil gaan :)

Tegenstanders van muskusrattenbestrijding argumenteren dan ook dat je niet je tijd moet verdoen met het wegvangen van jonge muskusratten, maar alleen het risico op dijkschade moet beperken. Je moet dan wel stevig gaas moeten ingraven in de voet van de dijk, zodat muskusratten geen gangen in de kern van de dijk kunnen graven. De 425 muskusrattenvangers zouden dan als primaire taak ervoor moeten zorgen dat het gaas op orde blijft en dat eventuele dijkval dezelfde dag nog wordt gerepareerd. En dan hoeven ze hun tijd niet meer te verdoen aan het leeghalen van vallen, en het doodknuppelen van die mooie waterkonijnen.

Link naar het web blog:
Stop de waterkonijnenjacht
.

Kappen nou, die woningbouw! Over Krimp en Bouwen

2010-08-25T16:55:00.003+02:00

De woningbouw in Nederland is praktisch tot stilstand gekomen, nieuwe projecten worden vrijwel niet meer gestart. En daarmee is een hele bedrijfstak in de problemen. De grote bouwers zelf schreien krokodillentranen om het toekomstig tekort aan huizen, en klampen zich vast aan de prognoses van vóór de crisis.

Veel gemeenten komen in de problemen door de vertraging in de woningbouw, want die inkomsten uit de grondverkoop waren allang ingeboekt. Dat was jarenlang de praktijk, om de huid van de grondbeer te verkopen voordat het beest was geschoten. Dat betekent nu dus bezuinigen, in elk geval tot het moment dat de woningbouwmachine weer op gang komt. Waarbij het maar de vraag is hoe de huizenprijzen zich ontwikkelen? Lagere huizenprijzen betekenen sowieso lagere inkomsten voor gemeenten, zowel uit de grondverkoop als uit de WOZ.

Eén totaaloplossing is er niet. Maar er zijn wel gedeeltelijke oplossingen. ‘Klantgericht Bouwen’ is het concept waarbij een gemeente het stedenbouwkundig plan maakt en de regie voert, maar waarbij de klanten zelf hun eigen woning realiseren. Met Klantgericht Bouwen kunnen bijzondere woonwensen worden gerealiseerd voor hetzelfde geld, of kan een ‘gewone’ woning worden gebouwd voor zo’n twintig procent minder kosten. En dat kan weer net het duwtje in de rug zijn om de aankoop van een woning niet langer uit te stellen.

Inmiddels is ook de discussie over ‘krimp’ op gang gekomen, het verschijnsel dat er geen bewoners meer zijn voor de bestaande huizen in Zeeuws-Vlaanderen, Noordoost-Groningen en Zuid-Limburg. Probleem is wel dat die leegstaande huizen van iemand zijn, van particulieren of een woningcorporatie, en die willen eerst verkopen voordat je de huizen kunt slopen. In Heerlen is het voornemen op 12.000 oude woningen te slopen en er maar 5.000 moderne en duurzame huizen voor terug te bouwen, om daarmee uit de kosten te komen.

En de ‘Jonge Vlucht’ naar de Randstad, op zoek naar werk en vertier, gaat gewoon door. Studenten keren vrijwel nooit meer terug naar hun krimpend geboortedorp. Momenteel wordt die trek ook gesubsidieerd, door vooral goedkope huizen te blijven bouwen in het westen van Nederland. Bij gelijke prijs en kwaliteit kiezen twintigers en dertigers voor een huis in Almere in plaats van een stulpje in Heerlen of Emmen. Officieel is het overheidsbeleid er nog steeds op gericht om 60.000 nieuwe woningen te realiseren in de ‘Schaalsprong Almere’. Zestigduizend mooie, moderne woningen met tuin, op een half uur rijden van Amsterdam. Als ik nu wethouder was van een krimpgemeente, zou ik daar luid tegen protesteren!

Lees hier her artikel in re.Public:
Kappen nou, die woningbouw
.

Waterschapsverkiezingen niet verkwanselen. Bad Old Ways van de Good Old Boys?

2010-07-27T11:34:00.002+02:00

Bad old days van de good old boys?

In de afgelopen anderhalf jaar is de representatieve democratie in de waterschappen versterkt door invoering van het lijstenstelsel. Voor het eerst zijn er een aantal onafhankelijke landelijke en lokale partijen in de waterschappen terecht gekomen, zonder banden met de landelijke- of gemeentelijke politiek.

Met name die onafhankelijke partijen komen sterk op voor de belangen van de bewoners ('ingelanden' in waterschapsjargon). Alleen al in mijn eigen waterschap, het hoogheemraadschap van Delfland, heeft de Algemene Waterschapspartij (AWP) een groot aantal punten van burgers aan de orde gesteld, die in een 'ons-kent-ons' democratie waarschijnlijk veel minder prominent zouden zijn besproken. In Delfland hebben we bijv. aandacht gevraagd voor lokale wateroverlast bij enkele flatgebouwen. Of klachten van burgers over mogelijke bodemvervuiling aan de orde gesteld. En de sloop van en historisch gebouwtje in het Delftse Hout voorkomen. En nog veel meer!

Inmiddels verschijnen er berichten dat vrijwel alle kamerleden vóór het afschaffen van de waterschapsverkiezingen zijn. Het voelt tenminste lekker daadkrachtig, 'en die waterverkiezingen waren toch mislukt'. Nogal wiedes, onbekend maakt onbemind en vaak was het onduidelijk wat er lokaal te kiezen was. En dan de methode: stemmen per post in plaats van stemmen per internet! Nog een prestatie dat zo veel mensen hebben gestemd.

Het idee om de waterschapsbesturen dan maar weer, net zoals vroeger, door de de gemeenteraden te laten kiezen, ruikt wel heel erg naar het ouderwetse 'old boys network'. Het is waar dat niet iedereen wil stemmen voor de waterschappen, maar laat diegenen die dat wél willen gewoon hun democratisch recht uitoefenen. We heffen de Europese verkiezingen toch ook niet op vanwege het lage opkomstpercentage?

Wij van de AWP hebben een veel beter voorstel. Volgens ons zal het percentage stemmers voor waterschapsverkiezingen sterk zal toenemen als de waterschapsverkiezingen tegelijk plaatsvinden met de gemeenteraadsverkiezingen. Dus gewoon twee stembussen naast elkaar, één voor de gemeente en één voor de waterschappen.

Onze verwachting is dat veel burgers sympathiek staan tegenover de onafhankelijke waterschapspartijen. Die garanderen dat er lokale vertegenwoordigers in het bestuur komen, die zich vrijwel belangeloos inzetten voor de lokale waterbelangen en binnen handbereik zijn om ze aan hun jasje te trekken als dat nodig is. Zij vallen buiten de boot bij indirecte verkiezingen. En dat zou eeuwig zonde zijn voor de democratie.
.

Klantgericht Bouwen voor een Wijkgerichte Ontwikkeling!

2010-05-23T13:47:00.011+02:00

.
Inleiding

De kredietcrisis heeft de bouwproductie in Nederland vrijwel tot stilstand gebracht. Projectontwikkelaars maken moeilijke tijden door, en gemeenten zien hun ambities verdampen. Het aanbod van bestaande en nieuwe woningen in de verkoop neemt snel toe, en er starten vrijwel geen nieuwbouwprojecten meer. Zo ontstaat sluipenderwijs een achterstand in de kwaliteit van de woningvoorraad van gemeenten, en zoeken draagkrachtige inwoners hun heil elders.

Hoe kan de bouwproductie toch op een aanvaardbaar peil worden gehouden? Traditioneel starten ontwikkelaars hun bouwplannen nadat vrijwel alle woningen in hun bouwplan op papier zijn verkocht. Op dat moment nemen zij pas bouwrijpe grond af. Daarnaast voelen potentiële woningkopers zich steeds vaker beperkt in hun keuze. Het format ‘rijtjeshuis’ ligt dwingend over Nederland, lijkt het wel. Voor individuele wensen is vaak maar beperkt ruimte.

Bredere Gevolgen

De stagnatie in de huizenmarkt heeft ook direct gevolgen voor de werkgelegenheid in de bouwsector, met ontslagen en faillissementen. Hiermee vloeit veel kennis en ervaring weg die de bouwsector juist nodig heeft om te kunnen vernieuwen als het straks weer beter gaat. Daarnaast vallen de inkomsten uit de gemeentelijke grondexploitatie nu lager uit dan was geraamd, wat weer een negatief effect heeft op de gemeentelijke begroting. En op langere termijn wordt de opbrengst uit de WOZ uitgehold, en daarmee een belangrijke gemeentelijke inkomstenbron.

Visie

In korte tijd is de woningmarkt omgeslagen van een aanbod-gestuurde markt van rijtjeshuizen naar een klantgerichte markt. De toekomst is aan kleinschaliger, wijkgerichte nieuwbouwprojecten, met de wensen van de individuele huizenkopers als centraal uitgangspunt.

Kleinschalige, klantgerichte bouwprojecten bieden aan lokale mkb-bedrijven zoals architecten, ingenieursbureaus enaannemers mogelijkheden om de crisis goed te doorstaan. Lokale bedrijven kennen de inwoners van de gemeente als geen ander en kunnen daardoor beter inspelen op de wensen van de lokale klanten.

Sociale Duurzaamheid en Beter voor het Milieu

Klantgerichte wijkontwikkeling als proces vanuit de gemeente, is zowel toepasbaar op uitleglocaties als op inbreidingslocaties. Klantgerichte, kleinschalige woningbouwprojecten op inbreidingslocaties geven een geweldige kwaliteitsimpuls aan een bestaande wijk. De verwachting is ook gerechtvaardigd dat bewoners lang in hun maatwerkhuis blijven wonen en daarmee bijdragen aan een stabiele bevolkingsopbouw en sociale structuur van de wijk.

Particulieren, die alleen of in een kleine groep hun droomwoning laten bouwen, kunnen de financiering vaak relatief eenvoudig regelen in de vorm van een hypotheek. Dit geeft meer zekerheid dat de bouw ook doorgaat. Vaak kiezen particulieren voor extra investeringen in duurzaamheid om bijvoorbeeld hun nieuwe huis 100% energieneutraal te maken, wat weer goed past in de gemeentelijke doelstellingen.

Veel voorbeelden van Klantgericht Bouwen

‘Klantgericht Bouwen’ kent vele voorbeelden: particulier opdrachtgeverschap (PO) met bouwkavels, vereniging van collectief particuliere opdrachtgevers (CPO), kleinschalige ontwikkeling met 20-30 woningen, bouwgroepen die zelf een architect in de arm nemen, koopgarant regeling, renteloze voorfinanciering in aanloop naar de hypotheek. Telkens weer moet op lokale schaal de beste oplossingenmix worden bepaald.

BALANCE Advies & Management is betrokken bij Klantgerichte Bouwprojecten in o.a. Almere, Apeldoorn en Woerden.

.

Natuur raakt uit, procedures sneller?

2010-03-12T18:17:00.000+01:00

Natuur is uit. In de onderbuik van Nederland ontstaat weerzin bij het beschermen van de korenwolf, de noordse woelmuis en andere zeldzame dieren die de gewone burger toch nooit ziet. Zoals bijvoorbeeld de das. De tracékeuze van de A73 is jarenlang vertraagd door de actiegroep Das en Boom.

De Kaderrichtlijn Water (KRW) wordt inmiddels hardop ter discussie gesteld. Bij de waterschappen raakt het geld op. Voor het gemak wordt voorbijgegaan aan het feit dat Nederland zelf heeft gekozen hoe de Europese richtlijnen werden vertaald in de Nederlandse wetgeving. Iets vergelijkbaars zie je nu bij Natura2000. Nota bene een Europese richtlijn, gebaseerd op de Nederlandse aanpak van de Ecologische Hoofdstructuur (EHS). Hier een voorbeeld waarin de EU dus volgend is! Voor Nederland pakt dat natuurlijk goed uit, omdat we daarmee de nationale EHS kunnen laten samenvallen met Natura2000, geen extra opgave dus.

Toch vinden steeds meer mensen “dat het wel een tandje minder kan” met die KRW en Natura2000. Bijvoorbeeld boerenbedrijven in Natura2000 gebieden claimen nu alvast het recht om in de toekomst toch nog meer ammoniak te mogen uitstoten dan nu. De Groene rekenkamer stelt zelfs een complete Ontgroening van het beleid voor! Hun stelling “dat er minder vervuiling is dan een halve eeuw geleden”, op zichzelf al discutabel, wordt doodleuk aangevoerd als reden om maar helemaal geen geld meer uit te geven aan bijv. EHS of windenergie. [1]

Ook is het zo dat de procedures voor Ruimtelijke Ordening in Nederland zeer zorgvuldig zijn. “Stroperig”, zeggen de professionals die er dagelijks mee te maken hebben. Tegelijkertijd voorkomen zulke zorgvuldige RO procedures dat er overhaast onomkeerbare schade wordt aangericht. Ja, het is waar dat de Tweede Maasvlakte is vertraagd door het niet meenemen van de voorgeschreven natuurcompensatie - maar wiens verantwoordelijkheid is dat? In elk geval ligt er nu een prachtig nieuw duingebied tussen Hoek van Holland en Kijkduin, waarbij kustversterking en natuurcompensatie slim zijn gecombineerd. En ja, veertig jaar geleden waren er minder zorgvuldige procedures en zo is bijvoorbeeld het internationaal vermaarde vogeleiland De Beer bij Pernis voor altijd veranderd in een raffinaderij. En nog niet zo lang geleden waren er plannen om een snelweg door het Naardermeer aan te leggen. Wat zou daar gebeurd zijn zonder onze RO procedures?

Iets vergelijkbaars speelt er bij de verlenging van de A4 van Delft naar Rotterdam. Al veertig jaar een oeverloze discussie tussen voor- en tegenstanders. Onderzoeken hebben telkenmale uitgewezen dat de effecten op de files rondom Rotterdam beperkt zullen zijn. Toch heeft minister Eurlings de knoop doorgehakt, en gekozen voor een open tunnelbak van 7 km. Terwijl we de hoge snelheidslijn door het Groene Hart al in een tunnel hebben gestopt! De stichting A4 met Vaart, die zich inzet voor een gesloten tunnelbak met daarbovenop een brede vaart, zal de bezwaar- en beroepprocedure zonodig volhouden tot aan de Hoge Raad. Is dat de daadkracht en snelheid die minister in gedachten had? Veel beter zou het zijn om deze variant serieus te onderzoeken om onnodig tijdverlies te voorkomen. [2]

Bij het bedrijf waar ik werkzaam ben, kennen we voorbeelden waarbij een omgevingsgerichte aanpak van zo iets controversieels als een dijkverzwaringsproject langs de grote rivieren tot dramatisch minder procedures leidde dan het conventionele “Gaan met die Banaan!”. Het kan dus wel! [3]

Als grote plannen voor infrastructurele projecten ‘lekker snel’ worden doorgezet, bieden de RO procedures een handrem aan verontruste burgers. De overheid kan de projecten van die handrem halen, door consequent een integrale aanpak te kiezen. Daarbij moeten maatschappelijke doelen, zoals natuur, werkelijk integraal worden afgewogen. De ‘daadkracht’ waarmee bestuurders soms proberen om bochten af te snijden om maar 'snel' tot succes te komen, leidt dan al snel tot het omgekeerde resultaat: vertraging.

Een integrale aanpak met oog voor alle belangen en belanghebbenden is al jarenlang verplichte kost op hogescholen en universiteiten. En in de groene gebiedsontwikkeling is de integrale, gebiedsgerichte aanpak al een decennium de standaardaanpak. Maar als de politiek besluit om 'snel' te gaan, dan helpt al die theorie en ervaring natuurlijk niet. En die politiek, dat zijn wij! Althans, eens in de vier jaar tenminste. De snelheid van de RO procedures verandert niet als we ‘gewoon een tandje minder’ voor de natuur gaan. Een omgevingsgerichte aanpak helpt wel!

Referenties

[1] http://groenerekenkamer.com/ontgroening

[2] http://www.a4metvaart.nl

[3]http://www.balance.nl/files/documenten/Omgevingsmanagement_bij_waterveiligheidsprojecten_O.pdf

.

Gemeenten gaan van dirigeren naar regisseren...

2010-01-16T22:03:00.007+01:00

...extra actueel in tijden van bezuiniging!

gemeenten willen anders omgaan met de buitenruimte

Gemeenten zijn stukjes Nederland in het klein. Gemeenten voelen zich zowat overal verantwoordelijk voor. Logisch dat gemeenten een heel scala aan taken en verantwoordelijkheden hebben. De druk op de ambtelijke organisatie om op alle gebieden te presteren, kan dan ook hoog oplopen.

Met name in het beheer van de buitenruimte is het de trend om het werk van de buitendiensten over te dragen aan de markt. En met de bezuinigingen als nasleep van de kredietcrisis, kijken juist nú weer veel gemeenten opnieuw kritisch naar hun aantallen medewerkers. ‘Regie’ lijkt dan een toverwoord om bezuinigingen binnen te halen, met de belofte dat het een ‘win-win’ situatie wordt, “want de gemeente houdt natuurlijk de regie!”.

dirigent of regisseur?

De gemeente als dirigent maakt regeltjes, en doet aan handhaving en dienstverléning. Maar een gemeente in de rol van regisseur luistert naar burgers, instellingen en bedrijven, en stelt zich díenstbaar op. Toch zijn veel ambtelijke organisaties van nature juist geneigd tot dirigeren [1].

Het subtiele verschil tussen een dirigent van een orkest en een regisseur in het theater, is dat de dirigent er gewoon voor moet zorgen dat iedereen in dezelfde maat speelt en zich vooral strak aan de noten op het blad houdt. De regisseur, daarentegen, heeft alleen een visie op basis van een script; maar alle acteurs, decorbouwers, en mensen van het licht & geluid hebben ook een duidelijke inbreng in de uiteindelijke voorstelling.

kanteling in de houding van de gemeentelijke organsiatie

Natuurlijk zijn er dingen die gewoon moeten gebeuren, waarvan de burger alleen maar wil dat het goed wordt geregeld. Straten schoon, gras gemaaid, dat zijn zaken waar je de burgers niet mee moet vermoeien. Maar er zijn ook aspecten van de buitenruimte, waar burgers wél een mening over hebben. Hoe schoon moet de straat nu eigenlijk zijn, waar kun je bijv. graffiti toestaan? Hoe vaak moet het gras nu eigenlijk worden gemaaid? Waar komt een bankje en waar een wipkip? En mogen bewoners stukjes openbaar groen naar eigen smaak verzorgen? Dat soort vragen.

De kanteling naar een 'regisserende gemeente' laat zich nog het best beschrijven als een verandering van een dienstverlénende gemeente naar een díenende gemeente. Een gemeente die door burgers, instellingen en ondernemingen wordt gewaardeerd om het respect dat men voor elkaar heeft als onderdeel van de gemeenschap. Een gemeente, die geliefd is om de uitstraling van haar buitenruimte. En een gemeente, die uitblinkt om de dienstbare opstelling van de ambtenaren, zichtbaar en effectief [2].

regie is zowel intern- als extern

'Gemeentelijke regie in de fysieke leefomgeving' gaat over twee dingen. Intern over het verbeteren van de doelmatigheid en efficiëntie, door het uitbesteden van werk en ambtenaren aan marktpartijen. En extern gaat het over het verbeteren van de interactie met de burgers, om diensten te leveren op de manier waarop de burgers er om vragen!

De trend is om de werkzaamheden van bijv. de buitendienst of de groenvoorziening over te dragen aan de markt. Door gebruikmaking van marktpartijen, kunnen gemeenten kosten besparen. De gemeente moet haar plaats in de keten bepalen, en 'de regie nemen'.

Hoe voorkóm je nu dat 'regie' als excuus wordt gebruikt voor uitbesteden van werk en afstoten van mensen? Hoe voorkóm je dat het dienende karakter van de gemeente en de inbreng van burgers, bedrijven en instellingen, uit het oog wordt verloren? Met andere woorden: hoe kantel je de organisatie naar regie, zonder het contact met alle betrokkenen te verliezen?

een regisserende gemeente word je niet zó maar!

De kunst is natuurlijk om met minder ambtenaren toch alert te reageren op signalen van de burgers en ondernemingen, en daar met maatwerk op in te spelen. De ideale gemeentelijke regisseur coördineert enerzijds de werkzaamheden van het wijkteam, en is anderzijds verantwoordelijk voor de aanbesteding van grotere klussen en het toezicht daarop.

Voor de volledigheid: er zijn ook geluiden om juist de maatschappelijke verantwoordelijkheid van een gemeente vorm te geven middels de gemeentelijke buitendienst: denk aan werkplekken voor de sociale werkplaats, maatschappelijke stages voor scholieren, en begeleidingsplaatsen van bureau HALT. Zo'n sociale doelstelling vraagt dan wel om extra begeleiding en extra budget, en staat haaks op het streven naar een kleiner en goedkoper ambtenarenapparaat.

Op een goede wijze 'gemeentelijke regie' voeren, vraagt om een heel ander gemeentelijk apparaat dan er nu vaak op het gemeentehuis zit: een kleine organisatie met korte lijnen, met goed opgeleide- en ervaren medewerkers. Ambtenaren die goed kunnen schakelen, en voldoende technische basiskennis hebben. Een ambtelijke organisatie die niet opziet tegen het spel van aanbesteden en toezicht op de marktpartijen, en een organisatie die burgers niet lastig vindt[3].

Referenties

[1] De regisserende gemeente. Van Mourik, 2005
[2] De dienende gemeente. Post-Dijkstra en Blank, 2009.
[3] Gemeente kan niet meer regisseren. Bouwmans. Binnenlands Bestuur, maart 2009.

-------------------------------------------------------------

Kennisbijeenkomsten:
'Een regisserende gemeente word je niet zomaar!'

Het Kennisnetwerk Carroussel (KNC) heeft een praktische benadering ontwikkeld om ‘regie’ binnen de ambtelijke organisatie handen-en-voeten te geven. In maart 2010 start weer een nieuw ontwikkeltraject met vier maandelijkse kennisbijeenkomsten onder de prikkelende titel: 'Een regisserende gemeente word je niet zomaar!'.

Deze kennisbijeenkomsten zijn bedoeld voor MT-leden en afdelingshoofden, die betrokken zijn bij de ontwikkeling, inrichting en beheer van de buitenruimte, zoals bijv. Dienst Stadsbeheer of Beheer Openbare Ruimte (BOR).
Zie voor meer info: http://www.kennisnetwerkcarrousel.nl.

* Hans Middendorp van BALANCE en Frans Gersen van InnoFra werken samen binnen het Kennisnetwerk Carrousel in de KNC platforms 'regisserende gemeente' en 'gemeentelijke regisseurs'.
.

De Maatschappelijke Kosten-Baten Analyse Rendabel?

2009-12-22T23:32:00.010+01:00

Onlangs organiseerde het Rijksvastgoed- en Ontwikkelingsbedrijf (RVOB) een bijeenkomst over de Maatschappelijke Kosten-Baten Analyse (MKBA). De RVOB is een onderdeel van het ministerie van Financiën, ontstaan uit een fusie van de dienst Domeinen met het Gemeenschappelijk Ontwikkelingsbedrijf van VROM. Economische kopstukken hadden zich verzameld om het allemaal nog eens goed uit te leggen aan het geïnteresseeerde publiek, dat grotendeels bestond uit bestuurders, ambtenaren en professionals uit de praktijk van de gebiedsontwikkeling.

Kort gezegd kwam het hier op neer: “de beste manier om maatschappelijke baten en andere onvergelijkbare grootheden met elkaar te kunnen vergelijken, is nu eenmaal om er een geldwaarde aan toe te kennen en om vervolgens het voordeel voor de komende generaties terug te rekenen naar de huidige netto contante waarde. Zo voorkom je tenminste dat je appels met peren vergelijkt, door er ‘gewoon’ euro’s van te maken”.

In de praktijk van gebiedsontwikkeling blijkt de MKBA vaak negatief uit te vallen. Volgens de economen en de consultants in het panel had dit te maken met het feit dat “plannenbedenkers een gebiedsontwikkeling vaak overladen met natuur, water, landschap, cultuurelementen en toerisme”, terwijl de winst “gewoon uit de huizenbouw moet komen”.

Ook gaven de deskundigen toe dat de opbrengst van huizenbouw op een VINEX locatie veel beter kon worden becijferd dan de theoretische opbrengst van bijvoorbeeld een fietstochtje door de natuur. Het ligt nu eenmaal vast in protocollen wat zo’n fietstochtje waard is - ik geloof iets van 60 eurocent of zo -, en ja, dan heb je wel een heleboel fietsers nodig op alle dagen van het jaar om nog enigszins uit de maatschappelijke kosten te kunnen komen. Een ander probleem dat werd genoemd is de berekening van de waardestijging van huizen als ze aan het water worden gebouwd; en hoe diep het water dan moest zijn voor een ligplaats voor de boot. Maar volgens het panel "was het nog slechts een kwestie van tijd en meer onderzoek, voordat de beschikbare rekenmodellen hier genuanceerd mee om zouden kunnen gaan".

De oplettende lezer zal inmiddels hebben begrepen, dat ik helemaal niet zo erg geloof in de nauwkeurigheid en de voorspellende waarde van het omrekenen van alle maatschappelijke appels en peren in euro’s. Bijvoorbeeld fysieke aanpassingen aan het watersysteem ter voorbereiding op verwachte piekbuien door klimaatverandering tellen gewoon als nul, omdat de maatschappelijke baten door de rekenmeesters pas over vijftig jaar worden verwacht!

Toen ik onverwacht door de dagvoorzitter de microfoon onder mijn neus geduwd kreeg met de vraag: “en meneer, wat zijn uw ervaringen met de MKBA”, flapte ik er uit dat, althans in mijn beleving, het er vaak vooral om ging om alle investeringskosten “rendabel te rekenen”, door creatief baten te benoemen. Het is immers zo dat het ministerie van VROM op basis van de uitkomst van de MKBA beslist, of er subsidie vanuit de Nota Ruimte zal worden toegekend aan de geanalyseerde gebiedsontwikkeling. En hoewel de vertegenwoordiger van VROM in het panel het publiek bezwoer dat het niet om de absolute uitkomst van de MKBA ging, en dat die uitkomst slechts een “indicatie” was, overheerste in de zaal toch het gevoel dat het met een negatieve MKBA véél moeilijker is om Nota Ruimte gelden toegezegd te krijgen, dan met een positieve MKBA.

Vervolgens kreeg de discussie een bizarre wending, toen de beleidsmakers en economen gezamenlijk de zaal adviseerden om al met een MKBA te beginnen in de vroegste initatiefase, als “instrument om de plannen voor de voorgenomen gebiedsontwikkeling al gelijk in het begin de goede richting op te sturen”. Dus niet als beoordelingsinstrument voor VROM, maar als methode om de businesscase op orde te krijgen. Dit moet ongetwijfeld als muziek in de oren klinken van al die gespecialiseerde adviesbureaus, die nu voor veel geld de MKBA berekeningen rendabel moeten rekenen.. :)

In mijn vorig carrière in de ontwikkelingssamenwerking heb ik de teloorgang van de Internal Rate of Return (IRR) nog meegmaakt. De Wereldbank had ooit bepaald om alleen geld uit te lenen voor investeringen, als de IRR van het project boven een bepaald percentage uitkwam. Stuwdammen scoorden altijd goed, evenals het omzetten van waardevolle wetlands vol zeldzame soorten in landbouwareaal; daarentegen scoorden gezondheid, scholing en natuurbehoud (in die volgorde!) altijd slecht.

En zo is het ook met de MKBA. Meer asfalt voor minder vertraging in de files levert een duidelijke maatschappelijke bate op, dus om tot een maximale maatschappelijke bate te komen, zouden vanaf heden alle huizen met de voorkant aan een hoofdweg moeten worden gebouwd en met de achterkant aan een natuurgebied met een eigen ligplaats aan het water. Er is toch nog plaats genoeg in het Groene Hart! Of we bouwen gewoon zestigduizend huizen in stukken van het Ijsselmeer die we zijn vergeten om in te polderen. Er is nog volop ruimte om waarde te creëren! (cynisch bedoeld)

Mijn conclusie is, dat er veel-te-veel waarde wordt gehecht aan de MKBA. VROM zou kunnen demonstreren minder absoluut met de MKBA om te gaan, door zélf te toetsen of de MKBA zorgvuldig en transparant is opgesteld, in plaats van het Centraal Plan Bureau te vragen om een officieel stempel van goedkeuring aan de MKBA te geven. Wat trouwens nog wél eens interessant zou zijn, is om de MKBA's van pakweg tien jaar geleden van het stof te ontdoen en kijken hoe de voorspellingen overeenkomen met de nacalculatie van die projecten?

Voor VROM zou een veel eenvoudiger multicriteria-analyse moeten volstaan, ter rechtvaardiging om gelden uit de Nota Ruimte ter beschikking te stellen. Gewoon een lijstje met plussen en minnen voor verschillende scenario's, zonder schijnnauwkeurigheid in euro's. Dat scheelt het CPB kostbare tijd, en verkort de toch al lange procedures in gebiedsontwikkeling.
.

Waterschap wordt Waterprovincie?

2009-11-23T10:32:00.006+01:00

.
Steeds weer keert de discussie terug of de waterschappen niet beter kunnen worden opgeheven, door samenvoeging met bijv. provincies of door omvorming tot een ambtelijke dienst à la Rijkswaterstaat. Of om tenminste de verkiezingen te laten samenvallen met andere verkiezingen, of zelfs getrapte verkiezingen zodat bijv. een stem voor provinciale staten óók een stem is voor de waterschappen (net zoals nu al voor de 1e Kamer).

Toch verdwijnen de waterschappen niet zo maar, althans niet op korte termijn (want grondwetswijziging nodig). De Stas Huizinga heeft ook al geroepen om het huidige verkiezingsstelsel voor waterschapsbesturen niet te willen wijzigen vóór 2016.

Op 4 november heeft de Unie van Waterschappen een brief naar de Stas gestuurd met voorstellen om 100 miljoen te bezuinigen, door een efficiency slag te maken. Strategisch is het ook een goede vlucht naar voren om voren om alle watertaken ook bij de regionale waterautoriteit (= het waterschap) te beleggen. Wellicht worden dan de provincies wel opgeheven in 2016 (smile)!

Eigenlijk is de brief van de UvW aan de Stas de logische consequentie van de trend om van kleine waterschapjes naar grote, regionale waterschappen te gaan. Taken die eerst gecoördineerd moesten worden (logischerwijze door de provincie), kunnen nu beter aan de resterende regionale waterschappen worden overgedragen. Hetzelfde geldt natuurlijk vis-a-vis de gemeenten: daar speelt al tijden de discussie over kostenbesparing in de afvalwaterketen, maar via de weg der geleidelijkheid is er nog niet veel voortgang geboekt.. :)

Ik zie het zo: in het Huis van Thorbecke uit 1848, toen Nederland nog grotendeels leeg was, waarbij de communicatie verliep per postkoets en trekschuit, toen lagen de provincies vér verwijderd van Den Haag. Aan de provincies was de opdracht om de tientallen gemeenten en waterschapjes in hun gebied te "coördineren". De huidige ‘controle’ op waterschappen vanuit de provincie is een formaliteit geworden, de regionale waterschappen moeten zich ontwikkelen tot ‘waterprovincies’ die hun eigen toetsing kunnen doen, met rechtstreekse verantwoording aan de staatssecretaris van V&W.

Als er al een lastige bestuurslaag is die kan verdwijnen, dan zijn dat al de provincies... :). Wie weet wat de provincies eigenlijk doen? De opkomst voor provinciale verkiezingen is alleen maar relatief hoog omdat het getrapte verkiezingen voor de 1e Kamer zijn! Eén mogelijkheid is om de provincies samen te klonteren tot vier of vijf ‘landsdelen’. Een andere optie is om de huidige provincies maar te fuseren met de Dienst Landelijk Gebied (DLG) tot een slagvaardige uitvoeringsorgansatie, er is toch al een gedwongen winkelnering tussen die twee. Dit fusieproduct van provincie en DLG ressorteert dan rechtstreeks onder VROM. En de regionale waterschappen komen dan rechtstreeks onder het ministerie van V&W.

Gek idee? Het komt wel tegemoet aan het nieuwe credo om niet meer dan 2 bestuurslagen met hetzelfde onderwerp te belasten.
.

Nieuwe Natuur: Het Verdronken Land van Hedwige

2009-10-12T23:14:00.007+02:00

.
De 3e verdieping van de Westerschelde (= het wegbaggeren van bepaalde onderwater "drempels') is beklonken in 2005 met de Belgische toezegging om 600 ha nieuwe natuur te bekostigen langs de Westerschelde. Iedereen blij, zou je denken, en een succes voor de provinciale onderhandelaars. Totdat het onmogelijk bleek om 600 ha geschikt voor nieuwe westerscheldenatuur te identificeren. En als dan ook nog eens ontpoldering onbespreekbaar is, dan zit het proces muurvast.

De Hertogin Hedwige polder is een uitkomst: helemaal aan de rand van Nederland, eigendom van een Belgische grootgrondbezitter (die nog veel meer grond in België heeft), en in haar eentje al goed voor 50% van de opgave voor 600 ha nieuwe natuur. Oud-minister Veerman heeft al in 2005 in Vlissingen aan boeren uitgelegd 'dat protest geen zin had' gezien de grotere belangen van Nederland en België.

Wat is het dillemma: 1) Hedwige ontpolderen, of andere polders langs de Westerschelde omzetten in nieuwe natuur; 2) wel baggeren maar afzien van ontpolderen en dus de Belgische financiering mislopen, dit vraagt om een regeling met EU en herziening van het standpunt van de Raad van State; 3) simpelweg niet verdiepen en een internationaal juridisch conflict aangaan; 4) zoeken naar het konijn dat zich ergens in de hoge hoed van politici schijnt schuil te houden?

Optie 3 is niet reëel, Nederland en België zijn nu eenmaal buren ('pacta servanda sunt'); optie 2 is lastig, omdat de natuurcompensatie als voorwaarde voor verdieping is gesteld door de Raad van State en Europa; blijft dus over optie 1, om het nieuwe natuurgebied "verdronken land van Hedwige" aan te leggen. 'Nieuwe Natuur' klinkt in elk geval beter dan 'ontpolderen'... :)

Uitweg is om alsnog 600 ha aan snippers langs de Westerschelde aan te wijzen voor nieuwe natuur, met natuurlijk een veelvoud aan lokale protesten. Ook minder kansrijk dan het lijkt, want de lijstjes en de voor & nadelen van elke locatie zijn natuurlijk al 100 x nagelopen de afgelopen jaren. Of wordt onder druk alles vloeibaar? Liever de HEdwige ontpolderen, of liever andere polders in nieuwe natuur omzetten? Bijvoorbeeld de Braakman en het Sloe weer opengraven? Dat zou ook veel dynamiek in het getijdengebied terugbrengen (naast nieuwe natuur)! Alleen wat moet er dan gebeuren met de zware industrie in het Sloe en voor de Braakman?

Kortom, het is een Gordiaanse knoop. Wie gaat hem ontwarren? Optie 4 is het konijn-uit-de-hoge-hoed: een uitweg die recentelijk opnieuw voor het voetlicht is gebracht, nl. om de Westerschelde niet verder te verdiepen, dan ook geen noodzaak voor natuurcompensatie, en om de Belgische bijdrage voor nieuwe natuur gebruiken voor de kosten van natuurcompensatie van een nieuw-aan-te-leggen Scheldevlakte (als tegenhanger van de 2e Maasvlakte). Antwerpen kan dan groeien op de Scheldvlakte, de zeeschepen hebben onbelemmerde doorgang en de voordelta wordt ontwikkeld met échte Scheldenatuur. Als de regeringen van beide landen deze weg willen bewandelen, kunnen de afspraken uit 2005 komen te vervallen...

Trouwens, als een kleine toegift: hoe zou de discussie verlopen als de havenbedrijven van Antwerpen en Rotterdam zouden fuseren? Wat zou dan voor de gezamelijke ondernemning de meest economische oplossing zijn?
.

Zuidwestelijke delta wordt nooit meer natuurlijk!

2009-09-29T14:14:00.000+02:00

.
Deltares heeft haar jaarlijkse 'Staat en Toekomst van de delta' gepubliceerd op internet. Hoofdstuk 3 is getiteld: 'Na het Zout komt het Zoet'. Als apart hoofdstuk te downloaden. Goed leesbare samenvatting over de voorgestelde verzouting van het Volkerak, en de gevolgen voor de Zeeuwse delta. Met links naar relevante literatuur. Zie: http://www.deltares.nl/xmlpages/page/deltares/projecten/StaatvandeDelta

De verzouting van de Zuidwestelijke Delta is al in een vergevorderd planstadium. Het kernprobleem, eutrofiëring van het water dat van Brabant afstroomt in het Volkerak, wordt er niet mee opgelost; wel zullen de blauwalgen verdwijnen uit het zilte milieu. Bovendien wordt er extra water vanuit het Hollands Diep in West Brabant naar binnen gepompt, om de nutrienten nog beter te kunnen afspoelen naar het Volkerak. In dit essay van Deltares wordt de verwachting uitgesproken dat het "verdunnen van de nutriënten over de hele delta geen milieuproblemen zal geven". Voor mij is dat, zonder nader informatie, nog niet zo zeker: zal de overmaat aan nutrienten die wel problemen geeft in het Volkerak, dan niet leiden tot veranderingen van de precaire biologische evenwichten in de voedselarme Oosterschelde? De gekozen aanpak lijkt ook strijdig met het 'niet-afwentelingsprincipe'!

Ook wordt door Deltares gesproken over een toename van de zoutconcentratie in het Haringvliet met 300 mg/l in droge perioden, die statistisch eens in de 10 jaar voorkomen (p.45). Het Westland, veruit het belangrijkste tuinbouwgebied van Nederland, betrekt zijn water uit het Brielse Meer, dat weer wordt gevoed vanuit het Haringvliet. Vergeleken met zeewater is 300 mg/l weinig, maar het is teveel voor paprika, tomaten en snijbloemen. Het hoogheemraadschap van Delfland hanteert nu 200 mg/l als drempelwaarde.

Hoe ziet de kosten/batenberekening er uit als de geraamde kosten voor verzouting van het Volkerak zouden worden besteed aan waterzuivering, om met name stikstof en fosfaat in het Brabantse oppervlaktewater onder controle te krijgen? Daarmee wordt tevens een belangrijke stap gemaakt om aan de KRW doelstellingen te voldoen! Kortom, aanpak van de nutiëntenproblematiek aan de bron zou wel eens het Maatschappelijk Meest Voordelige Alternatief kunnen zijn.
.

De Storm: "Zeeland bestaat niet meer”.

2009-09-13T14:50:00.000+02:00

.
De film ‘De Storm’ vertelt het verhaal van ‘de Ramp’, zoals de Zeeuwen de Watersnood noemen. Het is het heroïsche verhaal van de 18-jarige Zeeuwse boerendochter Julia. Tijdens een verschrikkelijke storm breken in de nacht van 31 januari 1953 in Zeeland massaal de dijken door. De boerderij waar Julia woont, wordt verzwolgen door een zondvloed ...

De Storm is een opmerkelijke film. De Storm is een Nederlandse actiefilm, gebaseerd op historische feiten. De verhaallijn lijkt wel wat op die van de film ‘Titanic’, waarbij de hoofdpersoon tegen de stroom vluchtelingen in naar haar baby zoekt. Weliswaar heeft het decor van 1953 weinig gelijkenis met de huidige verstedelijkte situatie in Nederland, en lijken de luchtbeelden van toen meer op een overstroming in een ver land als Bangladesh. Toch maakt De Storm ondubbelzinnig duidelijk wat de kracht is van het water, en de paniek van de slachtoffers spat levensecht van het scherm.

De Storm is ook een opmerkelijke film omdat het toont wat de Nederlandse variant van New Orleans zou kunnen zijn. In New Orleans waren de zeedijken gedimensioneerd voor een overstroming die statistisch slechts eens in de 500 jaar optreedt. In Nederland houden we rekening met een storm die theoretisch slechts één keer per 10.000 jaar optreedt. En toch heeft de commissie Veerman geadviseerd om de veiligheid van de dijken met een factor 10 te verhogen in de komende jaren.

De storm van 1953 heeft grote verwoestingen aangericht in Zeeland, met ca. 1750 dodelijke slachtoffers. Toch had het maar weinig gescheeld, of er waren ook bressen geslagen in de dijken van de Maas en de Nieuwe Waterweg, met als gevolg heel Zuid-Holland onder water. Het is van immens belang dat de jonge generaties het verhaal van ‘de Ramp’ kennen, om te beseffen dat waterveiligheid niet iets is uit een stoffig verleden, maar vanwege de klimaatverandering nog altijd uiterst actueel!

Waterschappen staan voor 100% waterveiligheid, daar kan nooit mee worden gemarchandeerd. Met De Storm hebben Waterschappen een prachtig publicitair wapen om in te spelen op de publieke opinie. Want wie De Storm heeft gezien, die twijfelt niet meer aan het nut en de noodzaak van ‘Veilige Dijken’ uit de verkiezingsslogan. Die begrijpt ook dat de jaarlijkse waterschapsheffing een schijntje is voor een ‘volksverzekering’ tegen overstromingen. Het klimaat verandert, en onze zee- en rivierdijken moeten opnieuw worden versterkt, en de kosten zullen door alle inwoners gezamenlijk moeten worden gedragen. De Storm laat zien dat er geen alternatief is!

Ik hoop dat we de komende weken nog veel gaan horen van De Storm, en dat de waterschappen de film aangrijpen voor een mooie publiciteitscampagne.

‘De Storm’ is in de bioscopen vanaf 17 september.
http://www.destormdefilm.nl/
.

Kopersangst in stedelijke gebiedsontwikkeling

2009-08-05T15:32:00.001+02:00

Gebiedsontwikkeling met grote bouwprojecten zit in het slop als gevolg van de kredietcrisis. Gronden die voor hoge kosten zijn aangekocht om de concurrentie vóór te zijn, leggen nu beslag op de schaarse middelen. Winstmarges verdampen, de verkoopprijzen moeten zakken en de residuele grondprijs staat (dus) onder druk. Aan de aanbodzijde worden allerlei trucs bedacht om de omzet te bevorderen. Aan de vraagkant valt momenteel weinig te doen.

“Er is geen kopersstaking, er heerst kopersangst!”. Met deze uitspraak wierp Hans Middendorp van Balance de knuppel in het panel van specialisten van het PPS Netwerk* op 29 juni op Nyenrode. “Kopers staken niet, kopers stellen de koop uit. Omdat ze bang zijn om hun oude huis niet te verkopen. Omdat ze bang zijn dat prijzen nog verder dalen en ze dus te veel betalen. Omdat ze bang zijn voor werkloosheid en hun hypotheeklasten.”.

Er werden krokodillentranen geplengd door de deskundigen achter de tafel om de grote tekorten aan woningen die volgens de oude prognoses van vóór de kredietcrisis zullen ontstaan, zodra de crisis eenmaal achter de rug is. Met de oproep om toch maar te blijven bouwen, ook al willen weinig mensen op dit moment een huis kopen.

“Volgens mij moeten we gewoon door de zure appel heen bijten. Er zal de komende twee jaar veel minder vraag zijn, de vraag is of het een koude- of een lauwe sanering wordt? Natuurlijk zijn er risico-investeerders die ook nu nog op bepaalde locaties woningen durven af te nemen, als de rendementen maar navenant zijn”.

Zegt Hans: “Het is nu een kopersmarkt, en mensen kunnen nu met eisen komen voor het wooncomfort, maar ook met eisen over duurzaamheid. Lagere energiekosten is iets dat kopers aanspreekt, en dat betekent betere isolatie, zonneboilers, glas op het zuiden. kijk bijv. naar het woningtype dat nu het meest gewild is: een jaren-dertig huis! Ontstaan tijdens de vorige grote crisis. Zo bezien kan er uit de noodzaak om nu bij te sturen naar duurzame, comfortablele woningen die aansluiten bij de woonbehoeften van de kleine huishoudens van de toekomst, leiden tot een nieuwe innovatie in wonen”.

Een vertegenwordiger van een groot pensioenfonds lichtte toe dat vastgoed weliswaar momenteel aantrekkelijk is geprijsd als belegging, maar de "geachte aanwezigen" moesten toch goed begrijpen dat de pensioenfondsen momenteel bezig zijn met een inhaalslag om hun dekkingsgraad te verbeteren “en in dat streven past vastgoed toch minder goed”.

Een beheerder van vastgoedfondsen had een nog beter idee: aanbieden van beleggingsproducten zoals die nu bestaan voor de scheepsvaart (scheeps-CV), om die ook voor bijv. 200 hurwoningen te organsieren. Alsof de koper die bang is om nu een nieuw huis te kopen, wel geld wil investeren in en woningbouw-cv (minimum inleg 50.000 euro, geen!! toetsing door de AFM).

De vertegenwoordiger van de woningbouwcorporaties maakte ook duidelijk dat de corporaties tegenwoordig aardig onder vuur liggen van minister Van der Laan. “En veel corpo’s hebben de afgelopen maanden al flink meegefinancierd in projecten, dus die zien ook de bodem van de schatkist in zicht komen”.

De vertegenwoordiger van het adviesbureau vroeg vertwijfeld of PPS dan geen oplossing zou kunnen bieden aan het probleem. Vrijwel iedereen was het er echter over eens dat PPS een middel was, uniek in de wereld, en uitermate geschikt voor alles; behalve om de vraag terug te brengen in de markt.

Eén aanwezige bouwer maakte zich minder zorgen: het gaat nog steeds om te bouwen waar vraag naar is. Regeltjes vóóraf over de percentages huur- en koopwoningen, goedkoop of duur, die maken het proces alleen maar lastiger.

Tot slot deden alle panelleden een voorspelling wanneer zij dachten dat de markt weer zou aanttrekken. Een enkeling rekende al op zomer 2010, de meesten dachten toch wel uiterlijk in 2011, begin 2012? Later aan de bar nuanceerden individuele panelleden dit optimisme toch aanmerkelijk, want: “in de woningbouw moet het ergste nog komen”.

*zie www.ppsnetwerk.nl

Hulpsinterklaas van de Stas?

2009-07-07T16:18:00.000+02:00

Er blijft weinig van ‘Veerman’ over, kopte http://www.waterforum.net/ op 30 juni 2009. Alsof het verpulvert waar je bij staat. De aanbeveling van de commissie om het peil in het IJsselmeer met maximaal anderhalve meter te verhogen was al massaal afgeschoten. De door de commissie belangrijk geachte Deltawet, het ‘fundament’ van het Delta programma, is al gedegradeerd tot een onderdeel van de nieuw te ontwerpen Waterwet. En nu worden er ook al vraagtekens gezet bij de aanbeveling van de commissie om de normen voor dijken met een factor tien de vermenigvuldigen, zo bleek vorige week bij de hoorzitting in de Tweede Kamer over het rapport van de Deltacommissie.

Op de dag van de Zuid-Hollandse waterschappen op 11 juni 2008 werd de voortgang van het Delta programma gepresenteerd. Er komen maar liefst 4 deelprogramma’s en 6 gebiedsprogramma’s. Elk programma is toegewezen aan een ministerie, en krijgt een eigen programma manager met een eigen team. Ieder ministerie zorgt voor eigen budget en houdt dus ook de aansturing en controle in eigen hand. De deltaregisseur wordt zo gereduceerd tot de ‘hulpsinterklaas van de Stas’, als een soort vliegende coördinator zonder eigen budget.

De Delta programma’s omvatten vooral bestaande activiteiten; er komt voorlopig ook géén nieuw geld beschikbaar. In het kabinet is afgesproken om pas vanaf 2020 jaarlijks 1 miljard euro te storten in het Deltafonds. Tot die tijd moet er worden herschikt met bestaande budgetten (ca 500 mln hoogwaterbeschermingsprogramma + programma Adaptatie Klimaat Ruimte 300 mln plus nog wat kleinere potjes). De komende jaren zullen worden aangewend voor het formuleren van de opdrachten voor de verschillende deel/gebiedsprogramma’s en het doen van veel aanvullend onderzoek.

Voor ruimtelijke kwaliteit is co-financiering door gemeenten, provincies en waterschappen nodig. Vrijwel zeker zal het rijk alleen de directe kosten voor waterveiligheid en zoetwatervoorziening in West-Nederland financieren uit het Deltafonds. Uiteindelijk zal de uitvoering moeten worden gedaan door ‘initiatiefnemers’, dat zijn de meest-betrokken overheden (waterschappen en gemeenten), waarbij de deelprogramma’s van de ministeries vooral aansturen en faciliteren.

Mijn conclusie is dat het Delta Programma nu vóóral een soort ambtelijke reorgansiatie van bestaande beleidsinitiatieven lijkt te worden, met de nieuwe deltaregiseur in de rol van Hansje Brinker. Politiek gezien is de Stas als Coördinerend Bewindspersoon de lichtste persoon in dit kabinetsteam, waar ze afspraken moet maken met de premier en verschillende ministers. Duidelijk geen slagvaardige projectorganisatie met korte lijnen, maar een schoolvoorbeeld van ambtelijke inkapseling. En tenminste tot 2020 zonder structureel geld en met steeds meer verwarring over de noodzaak en de urgentie…
.

Veilige dijken vragen om ruimte en geld

2009-06-28T13:08:00.000+02:00

Er is veel discussie in dijkenland. Er wordt gesproken over ondoorlaatbare dijken en klimaatdijken. Daarnaast zijn de voorbereidingen in vergevporderde staat voor de Inside technieken: dijkdeuvels en MIP (mixed-in-place). Op een bijeenkomst van KIVI NIRIA bij Deltares begin juli werden de nieuwste ontwikkelingen besproken.

Vanuit een eerdere gedachte om compartimenteringsdijken aan te leggen om zodoende het effect van eventuele dijkdoorbraken te beperken, zoals bijvoorbeeld rondom Den Bosch, lijkt het nu verstandiger om deze mega-investeringen direct in de primaire keringen te doen. Ook de commissie Veerman heeft de aanbeveling gedaan om de primaire keringen met een factor 10 te versterken, als de meest kosten-effectieve aanpak.

Het idee van de ‘ondoorlaatbare dijk’ is heel simpel: zorg dat de dijk niet bezwijkt, ook niet als het water over de kruin komt, want dan zal de schade in het achterland toch beperkt blijven. In de huidige normering is nog een vrije stijghoogte van minstens 50 cm voorzien. Als die vrije stijghoogte benut kan worden, hoeft de dijk niet verhoogd te worden. En dat is weer belangrijk omdat hogere dijken ook weer véél bredere dijken zijn. De ondoorlaatbare dijk heeft maar een kleine verbreding aan de binnenkant nodig, en vooral een verzwaarde berm.

De ‘klimaatdijk’ van Veerman is wezenlijk anders. Bij de klimaatdijk wordt een heel breed dijklichaam aangelegd, waarmee zo véél afslagvolume wordt gecreëerd dat alle stormen worden weerstaan. Op de klimaatdijk kunnen dan wel weer bepaalde functies worden gelegd. Je zou er zelfs deels op kunnen bouwen.

De actuele situatie is echter dat bijvoorbeeld de veenbodems in rivierenland met ca. 0,5 cm per jaar zakken, terwijl de rivierbedding ca. 1 cm omhoog komt. Dijkversterking is daarmee een cyclisch proces dat elke 25 jaar terugkomt. Er zijn weinig technische beperkingen om dijken hoger of breder te maken; probleem is dat er vaak heel veel bebouwing tot in de berm van de dijk staat. Monumentale boerderijen zouden een aantal meters moeten worden opgetild of verplaatst; andere bebouwing zou moeten worden onteigend en en gesloopt. Kortom, kostbaar en ingrijpend!

Vanuit het programma Inside hebben overheid en marktpartijen een aantal alternatieven aangedragen, zoals dijkdeuvels en mixed-in-place, waarbij de dijk wordt versterkt zonder te worden verbreed (zie bijv.
http://www.waterforum.net/index.asp?url=/template_a1.asp&que=paginanr=4999).

Echter, bij de voorbereiding van de eerste pilots die na deze zomer al bij waterschap Rivierenland worden uitgevoerd, is al wel gebleken dat deze technieken weliswaar geen permanent ruimtebeslag vragen, maar dat er wél vrije ruimte nodig is om bijv. de dijkdeuvels in te brengen. Ook zijn er juridische problemen als dijkdeuvels etc. tot onder de fundering van bestaande gebouwen reiken.

Inmiddels wordt er ook gekeken naar het inbrengen van korte damwanden op grote diepte, om de waterdruk onderin de dijk tegen te gaan. Eigenlijk is een korte damwand niets anders dan een diepwand zonder het bovenste deel. Het lijkt een veelbelovend alternatief, behalve dan dat nog niet duidelijk is hoe de korte damwand diep in de dijk moet worden aangebracht…

Het klimaat verandert, ons land verandert, dus er is echt méér aan de hand dan alleen maar de dijken verzwaren. Vanuit het concept Ruimte voor de Rivier kunnen hoge waterstanden ook worden voorkomen door extreem veel capaciteit in de rivierbedding aan te brengen.

Conclusie is dan ook dat bodemdaling, watermanagement, dijkversterking en ruimtelijke ontwikkeling integraal moeten worden bekeken, waarmee scenario’s voor de midellange termijn moeten worden ontwikkeld. Een oplossing voor slechts 25 jaar is eigenlijk géén oplossing, maar lapwerk om tijd te winnen. Veilige dijken vragen ruimte en geld. Moeilijker is het niet!

Eerst het zoet, dan het zout in het Volkerak!

2009-06-20T21:43:00.000+02:00

Het Volkerak Zoommeer is onstaan uit de Deltawerken en is de grootste zoetwatervoorraad van Nederland ná het IJsselmeer. Als de watertemperatuur boven de 19 oC komt, ontwikkelen zich blauwalgen, die vervolgens samenklonteren in lange draderige matten, de zog. ‘groene flap’. De pleziervaart op bijv. Tholen kwijnt daarom weg. Ook is water met blauwalgen ongeschuikt voor het vee, en daarom wordt ’s zomers geen water ingenomen vanuit het Volkerak.

Blauwalgen ontwikkelen zich op het nutriëntrijke water afkomstig van de intensieve veehouderij, en de nutriënten vanuit de nalevering vanuit de voormalige zeebodem. Deskundigen verwachten dat het nog 50 tot 100 jaar kan duren voordat de nalevering niet meer meetbaar is. Het nog verder beperken van de mestgift vanuit de veehouderij heeft grote consequenties voor die bedrijfstak.

Ruwweg zijn er twee alternatieven: 1. doorspoeling met zoet water vanuit de Merwede en het Hollands Diep; en 2. verzilting van het Volkerak vanuit de Oosterschelde. Verzilting van het Volkerak sluit aan bij de intentie om ook in de zoute Grevelingen een veel natuurlijker getij toe te laten in de nabije toekomst. Het Programmabureau voor de Zuidwestelijke Delta gaat staatssecretaris Huizinga volgende week adviseren om te kiezen voor de tweede optie, omdat die relatief snel en relatief goedkoop zou zijn, inclusief de aanvullende maatregelen voor zoet water in West-Brabant, op Tholen en Zuid-Beveland.

Doorspoeling vanuit het Hollands Diep gaat voor ongeveer 25% ten koste van het water dat beschikbaar is om de zouttong in de Nieuwe Waterweg voorbij Rotterdam te drukken. Een technische oplossing waarbij de Waterweg gedeeltelijk kan worden afgesloten, levert natuurlijk een besparing in zoetwater op. De verwachting van deskundigen is wel dat zo’n oplossing wellicht 10 keer zo duur zal zijn als de verzilting van het Volkerak. Wel heeft de commissie Veerman aangegeven dat op de langere termijn (meer dan 50 jaar) er sowieso rekening moet worden gehouden met het afsluiten van de Waterweg.

Het Programmabureau voor de Zuid-Westelijke Delta pleit ervoor om zo snel mogelijk de milieu-effectrapportage in de inspraak te brengen, zodat er een maatschappelijk debat kan worden gevoerd over de afweging van beide alternatieven. Enerzijds kan relatief snel de natuurlijke situatie in de voormalige zee-armen worden hersteld, zij het met veel mitigerende maatregelen. Anderzijds moet op de langere termijn de Nieuwe Waterweg toch worden afgesloten, dus daar zouden we nu al op kunnen voorsorteren.

Delfland laat ongeveer 200 dagen per jaar vers zoetwater in vanuit het Brielse meer, dat weer wordt gevoed vanuit het Haringvliet bij Bernisse. Probleem voor de Greenport Westland is dat het zoute water dat vanuit de Volkeraksluizen het Haringvliet in zal lekken, daardoor ook het Brielse meer enigszins zal verzilten, in elk geval boven de norm van 200 mg/l. De Volkeraksluizen zijn de drukste sluizen van Europa, op de vaarroute Antwerpen – Rotterdam.

Het hoogheemraadschap van Delfland heeft daarom ook bedongen dat tijdig compenserende maatregelen zullen worden genomen om de zoetwaterinlaat van Delfland (en dus het Westland) te garanderen. In 2010 zal er een praktijkproef worden gedaan om de werkelijke omvang van het zoutlek bij een vergelijkbare sluis bij Bergen op Zoom te meten, en om het effect van mogelijke mitigerende maatregelen te testen.

Vanuit de Algemene Waterschapspartij Delfland wordt er voor gepleit om ‘omgekeerde osmose’ toe te staan als oplossing voor een mogelijke lichte verzilting van het oppervlaktewater in het Wetsland. Het huidige provinciale beleid is er juist op gericht om omgekeerde osmose volledig te verbieden in 2012.

Bij omgekeerde osmose wordt schoon maar zout grondwater van grote diepte opgepompt en over een speciaal membraan geleid, zodat zoetwater wordt onttrokken. Het resterende superzoute brijn wordt dan terug gepompt in een andere, nog diepere bodemlaag. Alternatief zou zijn om het brijn via een leiding op de Noordzee te lozen, maar dat brengt weer grote infrastructurele kosten met zich mee.

“Gebiedsontwikkeling is ingewikkeld, houd het eenvoudig waar het kan”

2009-06-15T15:25:00.000+02:00

Op 10 juni vond het symposium "Valse Start" plaats, georgansieerd door de Praktijkleerstoel Gebiedsontwikkeling van de TU Delft. Prof. Friso de Zeeuw en collega's gaven duiding aan trends, ontwikkelingen en de gevolgen van de kredietcrisis.

Effecten van de kredietcrisis op (stedelijke) gebiedsontwikkelingsprojecten zijn: 1) verkleinen, versoberen, vertragen; 2) goedkopere woningen, geen kantoren meer in het plan; 3) verhoging woningdichtheid, minder duurzaamheid; en 4) de hernieuwde noodzaak tot samenwerken publiek en privaat (positief!)

Wat zie je op dit moment: commerciële partijen trekken zich gedeeltelijk terug uit gebiedsontwikkeling. Corporaties vullen deels dit gat op met een financieringsbijdrage. Maar ook corporaties moeten zich focussen op kerntaken. Ook provincies bemoeien zich meer met gebiedsontwikkeling, als gevolg van de nWRO. Gemeenten leggen nog meer nadruk op grondposities en grex. De mogelijkheden voor verevening worden minder: bijv. versobering openbare ruimte, bovengronds parkeren. De schaal van projecten wordt kleiner, alles wordt opgeknipt in kleinere brokken. Tot slot op de arbeidsmarkt: momenteel is er een enorme uitstroom van kennis over stedelijke gebiedsontwikkeling bij marktpartijen.

Trend: Samenwerking publiek/privaat staat onder druk. Met als gevolg het verschuiven van risico van de markt naar de overheid. Marktdrivers in stedelijke gebiedsontwikkeling zijn: 1) inwoner krimp in Groningen, Limburg en Zeeland, groei in Randstad; 2) klimaat, water & duurzaamheid.

Bouwclaim model nieuwe stijl – overheid levert de grond ‘just in time’. Voordeel: geen kapitaalsbeslag voor projectontwikkelaar, geen externe financiering nodig, geen rentelasten;
Alliantie model (ipv joint venture) – private partij doet alle voorbereiding van de gebiedsontwikkeling, in ruil voor de realisatie van een deelplan. Voordeel: minder risico voor projectontwikkelaar;
Concessie model – goede & scherpe afgrenzing van de overgang van publiek naar privaat. Voordeel: risico beperking voor projectontwikkelaar, géén aanvullende eisen ná aannemen van de concessie om een wijk(deel) te ontwikkelen op basis van programma van eisen.

Conclusies
1. Opdrachtgeverschap: noodzaak tot het nóg scherper formuleren van het publieke Programma van Eisen; opdrachtgever = over-gever van de opdracht aan de markt.

2. Integraal plan moet echt integraal: eindgebruiker meer betrekken, beheer en onderhoud, effecten voor de omgeving etc.

3. Bite the bullet! In vroeg stadium afspraken over verdeling van kosten en opbrengsten op basis van business case. Uitstel is indicatie dat business case niet haalbaar is. Werken met open begrotingen verhoogt transparantie & vertrouwen, maar wat is een ‘redelijke winst’?

4. Procesmatige aanpak: Publieke partij, bepaal ambitie, kies een plan op hoofdlijnen, en kies een partner die bij U en bij het plan past! Plan samen met stakeholders ontwikkelen (dit staat haaks op het huidige aanbestedingsbeleid!).

5. Interactieve planvorming tussen publiek en privaat is te beperkt, uit angst voor aanbestedingsregels (dualisme). Weinig aandacht voor mutual gains approach (win-win), dwz voordelen voor de andere partij.

6. Marktpartijen betrekken om hun kennis en inzichten, niet om een financieel risico te dragen (bijv. Noord-Zuidlijn).

Zie ook: http://www.bk.tudelft.nl/live/pagina.jsp?id=4c294939-ff62-4c3a-a31b-2d5c7a67cf97&lang=nl.